Tüm dünya, ABD’nin elindeki kartların, küresel çapta nasıl yeniden dağıtıldığına şahit olmaya devam ediyor. Dünyanın en güçlü ülkesinin Başkanı Trump’ın son hamlesi, bir süredir piyasalarda risk primini yükselten İran üzerinde oldu. İki ülkenin heyetleri arasında geçtiğimiz hafta Cenevre’de yapılan müzakerelerin, gelecek hafta Viyana’da devam etmesi yönünde bir karar alınmıştı. Ancak anlaşılan Trump yönetimi bu temasların yararlı olacağını “düşünmedi” ve gündeme bomba gibi düşen haber, ajanslar tarafından kırmızı puntolarla verildi: “ABD ve İsrail, İran’a saldırdı.“
İki müttefik ülkenin İran hamlesinin küresel piyasalar açısından birçok sonucu olacak. Cuma akşamı ABD’nin, Bağdat’taki büyükelçilikten gerekli olmayan personelin ve ailelerinin tahliyesini emrettiği yönündeki haberlerin ardından saldırı ihtimalini fiyatlamaya başlayan piyasalarda altın, gümüş ve petrol gibi enstrümanlarda yükselişler görmüştük. Söz konusu bu riskten kaçış eğilimi dijital varlıklara da ilk olarak satış getiren bir faktör olarak yansıdı. Ancak, hafta sonu da işlem gören Bitcoin, geleneksel piyasalar kapandıktan sonra gelen saldırı haberi sonrasındaki ilk kayıpları geri kazandı ve hatta ötesine de geçti.
ABD-İsrail iş birliği ile yapılan İran hamlesinin Pazartesi günü piyasaların açılışı üzerinde şüphesiz önemli etkileri olacak. Ancak şunu belirtmekte fayda var ki, günümüzde artık uluslararası ilişkilerde de kararlar çok hızlı verilebiliyor. Yani Pazartesi günü piyasaların açılışına kadar yaşanacak olası gelişmeler tabloyu çok farklı bir yere de taşıyabilir.
Enerji Fiyatları Belirleyici Olacak
Önce mevcut durumdan söz edelim. Saldırının ardından İran’ın misillemelerini, çevre ülkelerdeki ABD üslerini hedef alan füzelerini izledik. Bazı kaynaklara göre, bu yazının yazıldığı sırada İran’ın dini lideri Hamaney öldü. Bu, İran içerisindeki gelişmelere, rejimi değiştirip değiştirmeyeceğine ve bu paralelde ABD’nin tutumunun nasıl değişeceğine kadar birçok farklı dinamiği etkileyeceği için önemli bir bilgi. Uzun vadede bölgedeki siyasi dengeler açısından da kritik. Yine de yeni haftaya başlarken piyasaları ilk düşüneceği nokta, ABD’nin bölgedeki varlığının ve tehditlerinin ne kadar uzun süre devam edeceği olmayabilir.
İran’da yıkılan bir rejim görsek de görmesek de haftanın başında yatırımcıların ilk odaklanacağı yer petrol fiyatları olacak. İran, günde yaklaşık 3,4 milyon varil petrol üretiyor ve bu, dünyada bir günde üretilen petrolün yaklaşık %3’ünü oluşturuyor. Ayrıca ülke, Hürmüz Boğazı’nda da önemli bir güç. Oil Price Information Service, yani OPIS’in verilerine göre, ham petrolün yaklaşık %26’sı bu boğazdan geçiyor. Basına yansıyan haberlerde, İran’ın Cumartesi akşamı Hürmüz Boğazı’nı kapattığı ve gemilerin geçişine izin verilmediğini belirtiyordu. Bu, konunun sadece petrol ile ilgili olmadığını, diğer her şey için dengelerin değişebileceğine dair bir işaret olarak okunabilir. Ayrıca, daha önceden planlanan ve Pazar günü yapılacak olan OPEC+ toplantısında saldırının sonuçlarının masaya yatırılması kaçınılmaz görünüyor. Birçok farklı tahmin olsa ham petrol fiyatlarının bu gibi jeopolitik gelişmeler sonrasında tarihsel olarak yaklaşık 10 dolarlık bir tepki ile piyasa açılışı yaptığını düşünürsek, bu saldırı ve sonuçları, bir dengeleme hamlesi olarak OPEC+ masasında büyük bir arz artışı kararını gündeme getirebilir. Bu tavır belki bir miktar da olsa piyasaları aşırı reaksiyondan alıkoyabilir.
Açılışta Volatiliteye Dikkat
Daha önce de bahsettiğimiz gibi, piyasaların Asya işlemleri ile açılmasının öncesinde birçok yeni haber, dengeleri değiştirebilir. Ancak bir gerçek var ki; ABD İran’a saldırdı. Yukarıda bahsettiğimiz gibi bunun öncelikle petrol ve enerji piyasası üzerinde doğrudan etkileri olacaktır. Buna bağlı olarak para birimlerinden, dijital varlıklara, hisse senetlerinden değerli madenler ve tahvil piyasasına yansımaları olacak. Neredeyse kesin olan tek şey ise volatilite, yani piyasaların açılışında göreceğimiz oynaklık olacak.
Dow Jones, S&P500, Nasdaq vadeli işlemleri ile birlikte ham petrol vadeli işlemleri, Pazar akşamı 18:00’de (ET – ABD Doğu Saati, Türkiye Saati ile Pazartesi 02:00) açılacak. Son olarak, geçtiğimiz hafta içerisinde gördüğümüz Wall Street endekslerindeki toparlanma yapay zekâ şirketlerine ilişkin endişeler, tahminlerin üzerindeki Üretici Fiyat Endeksi verileri ve ABD-İran gerilimi nedeniyle haftanın sonlarına doğru kayıplara dönüşmüştü.
Son gelişmelerin yatırımcı algısı üzerinde olumsuz bir etki yapacağını söyleyebiliriz. Bu paralelde piyasa katılımcılarının, ABD Hazine tahvilleri ve değerli madenler gibi güvenli limanlara yöneleceklerini söyleyebiliriz. Gelişmelerin petrol ticareti ve küresel ekonomik büyüme üzerindeki potansiyel etkilerinin ve sayısal tahminlerinin ortaya konmasına kadar riskten uzak durmak isteyecek piyasalar, paralarını bir süreliğine güvenli varlıklara park etme eğiliminde kalabilirler. Bu paralelde ham petrol fiyatlarının yanında piyasa açılışında bonoların, altın gibi emtia grubunun, dolar, İsviçre Frankı ve Japon Yeni gibi para birimlerinin değer kazandığı bir ekosistem, hisse senetlerinin, görece risk priminin yüksek olduğu dijital varlıkların (son haber akışının ardından kaydedilen toparlanmaya rağmen), gelişmekte olan ülke para birimlerinin değer kaybettiği bir denklem izleyebiliriz.
