Zero-Knowledge Proof (ZKP) ya da Türkçe adıyla Sıfır Bilgi İspatı, bir tarafın (kanıtlayıcı) belirli bir bilgiye sahip olduğunu, karşı tarafa (doğrulayıcı) bu bilginin kendisini ifşa etmeden ispatlamasını sağlayan bir kriptografik yöntemdir. Bu teknoloji, hem gizlilik hem de güvenlik sağlamak için kullanılmaktadır.
Zero-Knowledge Proof Nasıl Çalışır?
ZKP’nin temel mantığı, doğrulayıcıya sadece bir bilginin doğru olduğunu kanıtlamak, ancak o bilgiyle ilgili herhangi bir ayrıntı veya içeriği ifşa etmemektir. Bu süreç, üç temel kriter üzerine kuruludur:
- Tamlık (Completeness): Eğer kanıtlayıcı doğru bilgiye sahipse, doğrulayıcı bu bilgiyi kesinlikle doğrulayabilir.
- Sağlamlık (Soundness): Eğer kanıtlayıcı doğru bilgiye sahip değilse, doğrulayıcıyı kandıramaz.
- Sıfır Bilgi (Zero Knowledge): Doğrulayıcı, ispatın doğruluğundan emin olur ancak ispatlanan bilgi hakkında herhangi bir ek bilgi edinemez.
Eğer işin teknik kısmını detaylı olarak incelemek isterseniz, aşağıdaki videoya göz atabilirsiniz.
ZKP Örnekleri
Zero-Knowledge Proof (ZKP) kavramını daha iyi anlamak için, aşağıda farklı senaryolar üzerinden açıklayıcı örnekler bulabilirsiniz:
Labirent Metaforu: Bir kişi (kanıtlayıcı), doğrulayıcıya bir labirentin çıkış yolunu bildiğini ispatlamak ister. Ancak, çıkışı göstererek doğrulayıcıya bu bilgiyi ifşa etmek istemez. Bunun yerine, kanıtlayıcı labirentte birden fazla deneme yaparak, her seferinde doğru yolu bulduğunu doğrulayıcıya kanıtlar. Doğrulayıcı, kanıtlayıcının doğru bilgiye sahip olduğuna ikna olur, ancak çıkış yolunu öğrenmez.
Yaş Doğrulama: Bir kişi, bir yere girebilmek için 18 yaşından büyük olduğunu kanıtlamak ister. Ancak, doğum tarihi veya tam yaşını paylaşmak istemez. Bunun yerine, sıfır bilgi ispatı kullanarak sadece “18 yaşından büyüğüm” bilgisini doğrular. Doğrulayıcı, kişinin yaş şartını sağladığına ikna olur, ancak gerçek yaşını öğrenmez.
Oy Kullanımı: Bir seçmen, seçimde oy verdiğini kanıtlamak ister. Ancak, hangi adaya oy verdiğini açıklamak istemez. Sıfır bilgi ispatı ile sadece “oy verdim” bilgisini doğrular. Seçim sistemi, kişinin oy kullandığına ikna olur, ancak oyu kime verdiğini öğrenmez.
Zero-Knowledge Proof Nerelerde Kullanılır?
1. Kripto Para ve Blokzincir Teknolojileri
Gizlilik Odaklı Kripto Paralar: Zcash gibi gizlilik odaklı kripto paralar, ZKP kullanarak işlemlerin doğru olduğunu kanıtlar, ancak işlem detaylarını (gönderen, alıcı, tutar) gizler.
Akıllı Sözleşmeler: Akıllı sözleşmelerde, tarafların birbirine güvenmeden belirli koşulları yerine getirebildiğini ispatlar.
2. Kimlik Doğrulama
Kullanıcıların kimliklerini açıklamadan, doğrulama işlemlerini gerçekleştirmelerini sağlar. Örneğin, bir yaş sınırına uyulduğunu ispatlamak, ancak gerçek yaşı paylaşmamak.
3. Veri Paylaşımı
Verilerin gizliliğini koruyarak, belirli bir bilgiye sahip olunduğunu doğrulamak için kullanılır. Örneğin, bir veritabanındaki bilgilerin doğruluğunu kontrol etmek.
4. Siber Güvenlik
Güvenli şifreleme yöntemleri ve erişim kontrol sistemlerinde kullanılarak, güvenliği artırır.
Zero-Knowledge Proof Avantajları
Gizlilik: Bilginin ifşa edilmesine gerek kalmadan doğrulama yapılmasını sağlar.
Güvenlik: Hassas veriler korunur ve yalnızca gerekli doğrulama yapılır.
Esneklik: Çeşitli sektörlerde uygulanabilir (finans, sağlık, lojistik, vb.).
Verimlilik: Karmaşık doğrulama işlemlerini hızlı bir şekilde gerçekleştirir.
Zero-Knowledge Proof Dezavantajları
Hesaplama Gücü: ZKP, özellikle interaktif yöntemlerde yüksek hesaplama gücü gerektirebilir.
Karmaşıklık: Non-teknik kullanıcılar için anlaşılması ve uygulanması zor olabilir.
Entegrasyon Maliyetleri: Geleneksel sistemlere entegre edilmesi yüksek maliyetlere yol açabilir.
En Büyük Zero Knowledge Proof (ZKP) Coinleri
Zero Knowledge Proof’un kripto ekosisteminde kullanılıyor olması yatırımcılar tarafından da ilgi konusu. Bu kategoride yer alan tüm varlıklara CoinGecko ZK Coinleri sayfasından ulaşabilirsiniz. En büyük ZKP coinlerinden bazılarını aşağıda bulabilirsiniz.
1. Zcash (ZEC)
Zcash, sıfır bilgi ispatı (Zero-Knowledge Proof) teknolojisi ile işlemlerdeki gizliliği ön planda tutan bir kripto para birimidir. “zk-SNARK” adı verilen bir protokol kullanarak, işlemlerin geçerli olduğunu kanıtlar ancak işlem detaylarını (gönderen, alıcı, tutar) gizli tutar. Bu, hem güvenliği artırır hem de kullanıcıların gizlilik haklarını korur. Zcash, kullanıcılara iki farklı işlem modu sunar: Şeffaf işlemler ve gizli işlemler. Gizlilik odaklı yapısı sayesinde Zcash, finansal gizliliği önceliklendiren kullanıcılar arasında popülerdir.
2. Starknet (STRK)
StarkNet, Ethereum üzerine inşa edilmiş, sıfır bilgi ispatı (ZKP) teknolojisini kullanan bir Layer-2 ölçeklendirme çözümüdür. “STARK” adı verilen bir protokol kullanarak, Ethereum üzerindeki işlem yükünü azaltır ve işlem maliyetlerini düşürür. StarkNet, merkeziyetsizlik ve güvenliği koruyarak yüksek hızlı işlemler sağlar. ZKP teknolojisini kullanarak, ağdaki doğrulamaların daha verimli olmasını ve işlemlerin ölçeklenebilir bir şekilde gerçekleşmesini mümkün kılar. Ethereum’un performansını artırmak isteyen geliştiriciler için güçlü bir altyapı sunar.
3. zkSync (ZK)
zkSync, Ethereum için geliştirilmiş bir Layer-2 ölçeklendirme çözümü olup, sıfır bilgi ispatı (ZKP) teknolojisini kullanarak yüksek hız ve düşük maliyetli işlemler sunar. zkRollup teknolojisini kullanarak, işlemleri toplar ve Ethereum ağına daha az yük bindirerek daha verimli bir işlem süreci oluşturur. zkSync, düşük işlem ücretleri ve hızlı onay süreleri ile kullanıcı dostu bir deneyim sunarken, merkeziyetsizliği ve güvenliği korur. Ethereum tabanlı uygulamaların ölçeklenebilirliğini artırmak için geliştiriciler tarafından sıklıkla tercih edilmektedir.
