Borsada “devre kesici” kavramı, yatırımcıları ani ve aşırı fiyat hareketlerinden korumak amacıyla oluşturulan bir mekanizmadır. Bu sistem, piyasalarda oluşabilecek aşırı oynaklığı azaltarak yatırımcıların panik satışları yapmasını önler ve piyasanın sakinleşmesini sağlar.
Borsa İstanbul Genelinde Devre Kesici
Borsa İstanbul’da, genel piyasayı korumak amacıyla “Endekse Bağlı Devre Kesici Sistemi” (EBDKS) uygulanır. BIST 100 Endeksi gün içinde önceki kapanışa göre %5 veya %7 oranında düşerse, EBDKS devreye girer ve tüm Pay Piyasası, VİOP (Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası) pay ve endeks sözleşmeleri ile Borçlanma Araçları Piyasası Pay Repo Pazarı’nda işlemler geçici olarak durdurulur. Bu sayede piyasanın sakinleşmesi ve yatırımcıların sağlıklı karar vermesi sağlanır.
Hisse Özelinde Devre Kesiciler
Pay bazında uygulanan devre kesici sistemi, belirli bir hissenin fiyatında olağandışı yükseliş veya düşüş yaşandığında devreye girer. BIST’te pazar tipine göre devre kesici oranları farklıdır:
- Yıldız Pazar: %10
- Ana Pazar: %7,5
- Alt Pazar: %5
Bu oranlar aşıldığında, ilgili hissenin işlemleri geçici süreyle durdurulur ve tek fiyat yöntemiyle yeni bir fiyat belirlenir.
Devre Kesici Neden Kullanılır?
Devre kesici uygulaması, yatırımcıların ani panik satışları ve spekülatif işlemler nedeniyle büyük zararlara uğramasını engellemek için kullanılır. Bu mekanizma piyasalarda şeffaflığı ve istikrarı artırır, yatırımcıların daha sağlıklı ve bilinçli kararlar almasına yardımcı olur.
Devre Kesici Süresi Ne Kadar?
Borsa İstanbul’da devre kesici süresi hissenin işlem gördüğü pazara ve devre kesicinin çalıştığı saate göre değişir:
• Yıldız Pazar: Normalde 5 dakika emir toplama ve 2 dakika eşleştirme yapılır. Ancak kapanıştan önceki son 10 dakika içinde (17:50–18:00) devre kesici çalışırsa, emir toplama süresi 10 dakikaya çıkar ve eşleştirme kapanış seansı ile birlikte yapılır.
• Ana ve Alt Pazar: Normalde 15 dakika emir toplama ve 2 dakika eşleştirme yapılır. Kapanıştan önceki son 20 dakika içinde (17:40–18:00) devre kesici çalışırsa, emir toplama süresi 20 dakikaya çıkar ve eşleştirme kapanış seansı ile birlikte yapılır.
• Endeks Bazlı Devre Kesici: Endeks bazlı devre kesici tetiklenirse işlemler genel olarak 20 dakika durur. Ardından sürekli işlem gören hisseler için 5 dakika emir toplama ve 5 dakika eşleştirme yapılır. Tek fiyat yöntemiyle işlem gören hisselerde ise devre kesiciden sonra en az 10 dakika emir toplama gerçekleşir.
Devre Kesicide Hisse Alınır Mı?
Devre kesici uygulamasının devrede olduğu süre boyunca ilgili hisseye emir gönderilebilir. Bu süre zarfında emirler toplanır ve sonrasında tek fiyat yöntemiyle işlemler eşleştirilir. Ancak anlık işlem yapılamaz ve fiyat, devre kesici sürecinin ardından belirlenir.
Devre Kesici Uygulaması Sonrası Ne Olur?
Devre kesici süreci tamamlandıktan sonra ilgili hissenin işlemleri normal seyrine döner. Tek fiyat yöntemiyle oluşan yeni fiyat üzerinden sürekli işlem yöntemi yeniden başlar. Yatırımcılar tekrar alış ve satış işlemlerine devam edebilirler.
