Henüz hayatımızda tam anlamıyla yer almayan ama yakında etrafımızda görmeye başlayacağımız yeni bir ürün Süper Cüzdanlar. Süper cüzdan tabirini şimdi uydurmuş olabilirim; ancak Süper App denilen uygulamalarla dijital cüzdanların karışımı olan bu kavramı ilk defa 22 Haziran 2021 tarihinde yazdığım bir yazıda anlatmıştım.
Şimdilik bu kapsamlı, “süper” uygulamalara en yakın örnekler Çin’de bulunmakta. Çin’de WeChat, AliPay gibi dijital cüzdanlar, geçen yıl GSMH’nın yaklaşık 5 katı kadar işlem hacmi yaptılar. 2021’de bu katsayı 3 idi. Demek ki Çin’de dijital cüzdanlar üç-dört sene içinde bile işlem hacimlerini epeyce arttırmışlar.
Toplam Pazar: WeChat Pay ve Alipay’in Çin’deki dijital ödeme pazarının %90’ını domine ettiği düşünüldüğünde, 2025’te toplam dijital cüzdan gelirlerinin 60-70 milyar USD aralığında gerçekleşmesi olasıdır. Bu miktar, cüzdanların yalnızca işlem komisyonları, finansal hizmetler (kredi, yatırım ürünleri) ve reklam gelirlerinden elde edilecek.
Çin’in GSYİH (Gayri Safi Yurt İçi Hasıla) değeri 2024’de 18.74 trilyon dolar oldu. Çin’de tüketici harcamalarının büyük bir çoğunluğu dijital cüzdanlardan gerçekleşiyor. Dijital cüzdanların işlem hacmi çok yüksek, 2021’de bu hacim 36 trilyon dolardı. Grok’a sorduğumda 2024 için tahmini değerler verdi, bunları aşağıda belirtiyorum.
Çin’in Tahmini Cüzdan İşlem Hacmi (2024)
2023’teki 85 trilyon USD’lik mobil ödeme pazarından yola çıkarak ve 2024’teki ekonomik büyümeyi (%5) ve dijital ödeme trendlerini dikkate alarak:
- Alipay: Yaklaşık 48–50 trilyon USD işlem hacmi. (Pazarın %54–56’sı, 2023’teki 46 trilyon USD’den artışla.)
- WeChat Pay: Yaklaşık 35–37 trilyon USD işlem hacmi. (Pazarın %39–41’i, 2023’teki 33 trilyon USD’den artışla.)
- Toplam pazar: Çin’in mobil ödeme pazarı 2024’te toplam 90–95 trilyon USD’ye ulaşmış olabilir, bunun %90’dan fazlası (81–85 trilyon USD) sadece iki firma, WeChat Pay ve Alipay üzerinden gerçekleşmiştir.
Yani Çin ülkesinde 90 küsur trilyon dolarlık para bir yıl zarfında sayısal cüzdanların içinden geçti. Burada şimdi şöyle sormanız gerekiyor: Nasıl olur da bir ülke içinde kullanılan ödeme cüzdanları, o ülkenin gayri safi milli hasılasının üzerine çıkar? Üzerine çıkmayı bırakın, bu veriye göre, dijital cüzdanların işlem hacmi, 18.8 trilyon dolar olan 2024 Çin GSMH’nın yaklaşık 5 katı olmuş. Bu nasıl olur?
Bu soruyu soranlara yazının sonunda cevabı vereceğim, sebebini düşünmeniz için biraz süre vermek istiyorum.
Süper Cüzdanlar neleri içerebilir, nelerin yerine geçebilir?
Bu konuda da size bir liste yapmak isterim:
- Bugün kullandığımız ödeme kartları, kredi kartları, banka ATM kartları vb.
- Banka vadeli ve vadesiz hesaplara eriştiğimiz online şube uygulamaları
- Her türlü sigorta işlemlerimiz için kullandığımız uygulamalar
- Tüketici kredisi aldığımız uygulamalar
- Alış-veriş amaçlı kullandığımız ön ödemeli kartlar (Papara, Param vb.)
- Kriptopara alıp sattığımız uygulamalar (BTCTurk, Paribu, Binance app,)
- İçinde klasik borsa hisse senetleri (Tesla, Nvidia vb.) alınıp satılan app’ler
Şu anda kullanmakta olduğumuz para ile ilgili tüm kartlar ve app’ler (yani cep telefonu uygulamaları) tek bir sayısal cüzdan halinde birleşip bir Süper Cüzdan halinde yakında önümüze gelecekler.
Buraya kadar saydığım uygulamaların hemen hepsinin bu sene başında yayınlanan “Ark Invest Big Ideas 2025” raporunda da yer aldığını söylemeliyim. Bu raporun 22. sayfasında yer alan grafikte Ark Invest yatırım fonunun analistleri, Block, Robinhood, SoFi gibi sayısal cüzdanların 2025 yılında (kullanıcı başına) 1800 dolarlık bir değere ulaştığını yazmışlar. Oysa aynı kuruluşun 2021’deki benzer raporunda bu değerin 2025’de 19,900 dolara ulaşacağını tahmin etmişlerdi. Tabii tüm değerler ABD için, bunu hatırlatayım. Yani tam onbir katlık bir yanılma gerçekleşmiş dört sene zarfında.
2025’de gerçekleşen değerler şunlar (toplamı 1800 dolar olan):
- E-ticaret (100 dolar)
- Vadesiz hesaplar (250 dolar)
- Vadeli hesaplar-yatırım (150 dolar)
- Sigorta (300 dolar)
- Tüketici kredisi (1000 dolar)
Çin’de durum ne?
Çin’de ise vatandaşların sokakta tüm ödemelerinde kullanmakta oldukları ve 2024 yılında içinden 95 trilyon doları akıttıkları süper sayısal cüzdanları WeChat, QQ ve AliPay benzeri uygulamalar, yukarıda saydığım yedi fonksiyonun bir çoğunu şimdiden barındırıyor. Ancak Çin Devlet yetkilileri henüz kriptoya dostane bir tavır almadı, o nedenle Çin’deki cep telefonu app’leri halen geleneksel banka ve fiat para sistemleri ile uyumlu çalışmaktalar, içlerinde blokzincir teknolojisi barındırmıyorlar.
Peki Ya Kredi?
Finans ve ekonomi dünyası, sadece ödeme sistemleri ile işlemiyor. Aslında nakit ve nakit benzeri enstrümanlar toplam ekonominin %5 ila %10’u arasında bir hacmi kaplıyor. Gelişmiş ekonomileride daha çok %5’e yakın oranda bu hacim. Peki kalan %95 nedir? İşte o büyük pasta krediler. Evet, şu anda blokzinciri teknolojisi ve kriptopara camiası sadece o %5’lik kısım için debeleniyır. DeFi adı verilen merkeziyetsiz finans araçları da hızla gelişiyor ve bir tür yeni banka sistemi olmaya doğru ilerliyor ama hala ipoteksiz kredi açabildiğiniz bir token ya da coin yok dünyada.
O zaman, dünya genelinde Süper Cüzdan’lar için yapılan değer tahminleri yalnızca şu yukarıda saydığım ikinci 5 maddeyi içeriyor. Evet aynen öyle. Peki, eğer kredi enstrümanları da devreye girerse ne olur? (Yukarıdaki maddelerden sonuncusu kişisel basit tüketici kredilerini içeriyor, ancak aslında önemli olan, KOBİ’lerin ve büyük şirketlerin ticaret ve üretim için kullanmakta olduğu kredi enstrümanları ve bunlar saydığım 5 madde içinde yoklar). İşte o kredilerin de bu uygulamaya gelmesi durumunda Süper Cüzdanlar 2 bin dolar değil, 20,000 dolar değerinde bile olabilir. Çünkü şu anda dahil edilmemiş olan kredi enstrümanları da devreye sokulursa bu değer rahatlıkla 10 katına çıkabilir.
Neler mi? Bakın şunlar:
- Vadeli çekler ve vadeli senetler: Özetle tüm vadeli kredi enstrümanları
- Açık hesaplar
- Banka POS cihazları
- Uluslararası ticaretin dayandığı vadeli akreditifler vb. vb.
Bankaların Eli Armut Mu Topluyor?
Bütün bu yazdıklarımı okuduğunuzda doğal olarak bu soru aklınıza gelecektir: Bankalar bütün bu olan bitene bakıp da bir şey yapmıyorlar mı?
Size acı bir haberim var öyleyse! Bankalar bu olaylarda tamamen yanlış noktalara odaklanmış durumdalar. FinTech diye bir kavramın arkasına takılmışlar ve doğru yönde gittiklerini düşünüyorlar. Zira bankaların yanlış yöne yürümesine neden olan çok önemli bir handikapları var: O da 500 yıldır kullanmakta olduğumuz merkezi para sisteminin sürdürülebilir olduğunu varsaymaları. Challenger Bank, Nubank denilen veya ona benzer yeni banka kavramları da çok farklı yönde gelişmeler değil ne yazık ki.
Oysa ki blokzinciri teknolojisi ile 500 senelik muhasebe sisteminden tutun parayı kimin bastığı gibi temel bir değişken bile yerinden oynamış durumda. Blokzinciri disruption’ı yani yıkıcı yeniliği o derece yıkıcı ki, karşısında ne banka ne de dev merkez bankaları kalabilecek. Üzgünüm ama benim baktığım açıdan tüm bunlar hızla oluyor. Bankalar postane olma yolunda hızla ilerliyorlar.
Sonuç: Yakında hayatımıza süper cüzdan uygulamaları girecek. Bu uygulamalar muhtemelen hem bir blokzinciri üzerinde çalışıyor olacak hem de klasik bir veritabanı (cloud tabanlı) içerecek. Bu süper cüzdanlar vatandaşın kendisine kredi yaratabildiği sistemlerle içli dışlı olacak ve son kısımda yazdığım 6-9 numaralı maddeleri de içerecekler.
İşte o zaman bankaların gerçekten nasıl postane haline geldiğini göreceğiz.
Sorulan Soruya Cevap: Yazının içinde sorduğum sorunun cevabı için, bir senaryoyu dikkatinize sunuyorum. Diyelim ki 5 arkadaş yemeğe gittiniz, yemeğin sonunda biriniz o yemeği sayısal cüzdanı ile ödedi. Ardından diğer arkadaşlar ödeyen arkadaşlarına yemek parasını yine sayısal cüzdanlardan transfer ettiler. Böylece aynı yemek için iki kat miktarda işlem cüzdanlar içinden yapılmış oldu. İşte bu ve benzeri şekillerde bir ülkede üretilen gerçek değerin üzerinde para transferi yapılabilir.
İkinci bir örnek: Ben banka hesabımdan sayısal cüzdanıma (mesela Papara) 1000 TL transfer yapıyorum. Bu işlem sayısal cüzdan işlem hacmine dahil ediliyor. Sonra Papara cüzdanımdan Getir’den ısmarladığım bir yemeğin ödemesini yapıyorum. İşte bu durumda 1000 liranın içinden 400 lira bir kez daha işlemlere girmiş oluyor.
